تا چندین سال قبل برای استفاده از خدمات بانکی باید به صورت حضوری به شعب بانک مراجعه می کردیم تا پس از گذشتن زمان طولانی، کارمند بانک کار ما را انجام بدهد. اما امروزه دیگر نیاز به این همه وقت تلف کردن نیست و به راحتی و با استفاده از دستگاه های خودپرداز (ATM) می توانیم بسیاری از فعالیت های بانکی خود مانند پرداخت قبوض، برداشت وجه، انتقال وجه، پرداخت قسط،خرید شارژ و … را در زمان کوتاه انجام دهیم. دستگاه خودپرداز یا Automated Teller Machine  که به اختصارATMنامیده می شود؛ یک دستگاه بانکداری اتوماتیک است که به مشتریان این امکان را می دهد تا فعالیت های بانکی مختلف خود را بدون اینکه نیاز باشد به بانک مراجعه کنند انجام دهند. مشتریان به جای مراجعه حضوری به بانک می توانند با وارد کردن کارت بانکی خود درکارتخوان دستگاه خودپرداز از خدمات آن ها استفاده کنند. در این مقاله  با هم به دستگاه های خودپرداز، تاریخچه خوپردازها، انواع آن ها، ساختمان کلی خودپردازها، میزان درآمد خودپردازها و نحوه خرید خودپردازها را خواهیم پرداخت.

خودپرداز ATM چیست؟

خودپرداز که بعضا عابربانک ، زود‌پرداز و آنی بانک نیز به آن گفته میشود؛ دستگاهی الکترونیکی است که برای مشتریان بانک این امکان را فراهم میکند تا در هر زمان به وسیله قرار دادن کارت عابر بانک خود در دستگاه خودپرداز و وارد کردن یک گذرواژه از حساب خود پول دریافت کرده یا موجودی حساب بانکی خود را چک کنند بدون اینکه نیاز شخصی برای شمارش باشد. بسیاری از خودپردازها نیز امکان واریز پول یا چک، جابجایی پول میان حساب های بانکی و حتی خرید تمبر را برای مشتریان فراهم می کنند.

در ایران اغلب دستگاه‌های خود‌پرداز به شبکه شتاب متصل هستند. شبکه شتاب امکان برداشت و مشاهده موجودی را برای دارندگان کارت‌های بانک‌های عضو این شبکه از همه خودپرداز‌ها را فراهم می‌آورد. در ایران می‌توان از طریق دستگاه‌های خود‌پرداز اقدام به پرداخت قبض‌های خدمات عمومی مثل  قبض آب،  قبض برق و  قبض تلفن نیز نمود. دستگاه خودپرداز یک دستگاه الکترومکانیکی است که صرفاً با هدف به کارگیری در بانکداری الکترونیک اختراع و مورد استفاده قرار گرفت.

کلمه خودپرداز در زبان های مختلف با معانی مختلفی به کار می رود که شاید بعضی از آن ها برای شما جالب باشد:

انگلیسی آمریکا: (Automated Teller Machine (ATM (معنی: بانکدار خودکار)

در شرق آمریکا: MAC machine یا (MAC (Money Access Center (معنی: مرکز دسترسی به پول)

انگلیسی کانادا: (Automated Banking Machine (ABM (معنی: دستگاه خودکار بانکی)

در برخی زبانهای اروپایی Bancomat یا Bankomat (دستگاه خودکار بانک)

در اسپانیایی Cajero Automático (دستگاه خودکار نقد کردن)

در انگلستان Cashpoint و Cashmachine (نقدگاه) انگلیسی‌ها در زبان عامیانه به دستگاه خودپرداز «سوراخ در دیوار» می‌گویند.

، آلمانی Geldautomat (معنی: دستگاه خودکارِ پول)

در نروژ Minibank (معنی: بانک کوچک)

در هلند Pin Automaat (معنی: دستگاه خودکار پول کشیدن)

در سوئیس Postomat (معنی: دستگاه خودکار بانکی به نام سوئیس پست).

مزایای دستگاه خودپردازعبارتند از:

ارائه خدمات تمام وقت (۲۴ ساعته)

امنیت بسیار بالا در ارائه خدمات بانکی

انجام بسیاری از خدمات بانکی که تا پیش از این توسط کارمند های بانک صورت می گرفت

راحتی استفاده برای مشتریان

استفاده از تمامی خدمات بانکی در تمامی شهرها بدون نیاز به مراجعه حضوری به بانک

ارائه خدمات بدون وجود خطای انسانی

تاریخچه خودپردازها

اولین دستگاه خودپرداز را ۲۷ ژوئن ۱۹۶۷ یک شعبه بانک بارکلیز در محله انفیلد در شمال لندن افتتاح کرد. این اختراع جان شپرد-بارون بود و در آن زمان حداکثر ده پوند به متقاضیان پرداخت می‌کرد. شعبه انفیلد بانک بارکلیز همچنان فعال میباشد و در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۷ به مناسبت پنجاهمین سالگرد خودپرداز یکی از دستگاه‌هایش را به رنگ طلایی درآورد. اولین تراکنش تاریخ خودپرداز در ۲۷ ژوئن ۱۹۶۷ توسط رگ وارنی کمدین انگلیسی معروف آن زمان صورت گرفت ولی باز هم این دستگاه اسکناس تحویل نمی‌داد، تحویلی این دستگاه یک چک کاغذی بود که قابلیت خوانده شدن توسط ماشین را داشت. برگه‌های مورد استفاده محصول کمپانی دلار بود  همچنین این کمپانی متخصص تولید اوراق بهادار بانکی نیز بود.

این دستگاه داکس نامیده می‌شدکه بعضا به آم ماشین دلار نیز میگفتند. تنها نه روز بعد در سوئد، کمپانی متیور ماشین به سفارش بانک سویدی سیوینگ دستگاهی با نام بانکومات را ارائه نمودند. این دستگاه به صورت آنلاین در روز ۶ می ۱۹۶۸ مورد استفاده قرار گرفت. یک ماه پس از رخداد انفیلد تاون حاصل همکاری بانک وستمینستر انگلستان، کمپانی اسمیت (فعال در زمینه سنسورهای تشخیص) و کمپانی چاب (فعال در زمینه گاو صندوق ) دستگاه دیگری با نام چاب ام دی تو را ارائه دادند که آن نیز به جای اسکناس برگه بهادار ارائه می‌داد.

این دستگاه اسکناس تحویل نمی‌داد، تحویلی این دستگاه یک چک کاغذی بود که قابلیت خوانده شدن توسط ماشین را داشت. برگه‌های مورد استفاده محصول کمپانی دلار بود که متخصص تولید اوراق بهادار بانکی بود.

در ۲ سپتامبر ۱۹۶۹ بانک کمیکال در شعبه راک ویل سنتر نیویورک اولین خودپرداز خود را راه‌اندازی کرد. این خودپرداز مبلغ ثابتی را با وارد ساختن کارت کدگذاری شده مخصوص مشتری پرداخت می‌نمود. این خودپرداز برای اولین بار از صفحه نمایش استفاده نمود. جمله تبلیغاتی معروف این بانک این بود که «در ۲ سپتامبر بانک باز خواهد شد و دیگر هیچ‌گاه بسته نخواهد شد.» این دستگاه داکتلر نیز نامیده می‌شد.

نخستین دستگاه خودپرداز خاورمیانه، در ایران به وسیلهٔ بانک بیمه بازرگانان و در تهران قرار گرفت. امروزه اغلب دستگاه‌های خود پرداز ایرانی به شبکه شتاب متصل هستند. شبکه شتاب امکان برداشت و مشاهده موجودی را برای دارندگان کارت های بانکهای عضو این شبکه از همه خودپردازها فراهم کرده است. در ایران نیز می‌توان از طریق دستگاه‌های خودپرداز اقدام به پرداخت قبض‌های خدمات عمومی نظیر آب، برق و تلفن و گاز نمود.

بانک تهران در سال ۱۳۵۰ شمسی (معادل ۱۹۷۱ میلادی ۴ سال پس از ثبت اختراع ماشین پرداخت پول در جهان)، اقدام به ورود و به کارگیری دستگاه خودپرداز از یکی از مدعیان این اختراع یعنی چاب ام دی تو نمود و بعد از ورود ۶ دستگاه و نصب آن‌ها در تهران، با خرید نوع جدیدتر یعنی چاب ام دی فور اس تعداد آن‌ها را به ۱۲ دستگاه در کشور افزایش داد. شش دستگاه اول در تهران و در شعب چهار راه ‌پهلوی، تخت جمشید، جمالزاده، تجریش، بازار و فردوسی و شش دستگاه دیگر در شعب شهرستان‌های چالوس، اصفهان، شیراز، مشهد، تبریز و رشت نصب گردید.

درآمد دستگاه خودپرداز

طبق بخشنامه بانک مرکزی برای هر تراکنش که در شبکه شتاب انجام میشود کارمزدی در نظر گرفته شده و کارمزد مشخصی به بانکی که تراکنش در آن انجام شده تعلق میگیرد. حال بانک های عامل طرحی به نام خودپردازهای مشارکتی خارج از شعبه در نظر گرفته اند و درآمد حاصله از آن را با درصدی مشخص تقسیم میکنند. این درصد بنا به سیاست بانک ها متفاوت است اما به طور میانگین بانک ها با دادن ۶۰ درصد از این سود طرح خودپردازهای مشارکتی را ارائه کرده اند. اشخاص با خرید دستگاه های خودپرداز در سود آن با بانک شریک شده و به صورت ماهیانه کارمزد خود را دریافت می کنند.

طبق آخـرین بخشنامه بانک مـرکزی در ازای برداشت هر ۱ میلیون تومان از خودپرداز  شما  مبلغـی معادل  ۱.۱ درصد سود تعلق می گیرد(بخشنامه بانک مرکزی  درپایین همین متن موجوداست) .با احتسـاب بـرداشت حداقـل ۱۰میلیون تومان در  روز از دستگاه درکنار سایر تراکنش ها همانند انتقال وجه (۳۰۰ تا ۵۰۰ تومان فقط برای پذیرنده) پرداخت قبض واعلام موجودی و…می توان به راحتی رقمی بین ۴.۰۰۰.۰۰۰ تومان تا ۸.۰۰۰.۰۰۰ تومان درماه را به عنوان سود متصور شد. (درحال حاضر امکان خرید هم به صورت نقدی و هم اقساطی فراهم می باشد)

در حالت کلی برای هر تراکنش نظیر انتقال وجه ، دریافت وجه ، خرید شارژ ، پرداخت قبوض مصرفی ، گرفتن موجودی و … کارمزدی مشخص به صاحب دستگاه تعلق میگیرد.

خرید دستگاه خودپرداز

خرید خودپرداز از شرکت معتبر

بسیاری از افراد، شرکت‌ها، بانک‌ها و سازمان‌‌هایی که در سال های قبل اقدام به تهیه دستگاه خودپرداز کرده‌اند ممکن است به دلیل تغییر رویکرد تجاری، مستعمل شدن دستگاه یا هر دلیل دیگر اقدام به واگذاری دستگاههای خودپرداز دست دوم خود کنند. معمولا در جراید آگهی‌های فروش این دستگاه توسط افراد و سازمان‌ها وجود دارد. دستگاه خودپرداز یک وسیله فنی، الکترونیکی و مکانیکی بسیار پیچیده است، بنابراین توصیه می‌شود از خرید دستگاه بدون مشاوره و همراهی یک شرکت معتبر اکیدا خودداری نمایید. حتی اگر تصمیم به خرید دستگاه خودپرداز دست دوم دارید آن را از یک شرکت ثبت شده معتبر در حوزه تجارت الکترونیک خریداری کنید تا از صحت عملکرد فنی آن اطمینان حاصل کنید.

شرایط فروش خودپرداز

فروش خودپرداز به همه شخصیت‌های حقیقی و حقوقی بدون هیچ منبع قانونی امکان‌پذیر است. معمولا یک‌سری پیش‌نیازهای فنی و تجاری برای واگذاری دستگاه وجود دارد که از مهم‌ترین آنها می‌توان به مناسب بودن محل نصب دستگاه به لحاظ سطح تردد و تقاضا برای تراکنش، امن و ایمن بودن محل نصب، دارا بودن برق، خط تلفن، اینترنت و دوربین مداربسته و سایر مدارکی که نیاز است در هر قرارداد طرفین مبادله کنند. هر دستگاه خودپرداز دارای دو قرارداد مجزا یکی برای فروش و دیگری برای دریافت سرویس پشتیبانی و خدمات است، که بهتر است هر دو قرارداد با یک شرکت منعقد گردد.

ساختمان کلی دستگاه خودپرداز

اجزای تشکیل دهنده خودپرداز شامل کامپیوتر صنعتی به عنوان پردازش‌گر، کارت‌خوان مغناطیسی و کارت‌خوان هوشمند و جدیدا کارت‌خوان غیرتماسی، صفحه کلید که در خودپرداز معمولاً ای ای ای پی۴ نامیده می‌شود، پروسسور اختصاصی رمزنگاری، صفحه نمایش، کلیدهای انتخابی ، ژورنال پرینتر، محفظه سخت، سنسورها و نشان‌گرها، بیرون دهنده پول ، در مدل‌های جدید دوربین، قسمت مخصوص پذیرش پول (در دستگاه‌های با قابلیت پذیرش پول)، بارکد خوان، پورت‌های کامپیوتری مختلف و بلندگو است.

یک دستگاه خودپرداز از دو بخش ورودی و چهار بخش خروجی تشکیل شده است.

بخش های ورودی خودپرداز

کارتخوان

کارتخوان یکی از بخش های ورودی دستگاه ATM یا خودپرداز است که داده های روی کارت را می خواند. این دستگاه به کمک نوار مغناطیسی پشت کارت، اطلاعات موجود در کارت شما را ضبط می کند و سرور اصلی برای دریافت اطلاعات حساب بانکی شما از آن استفاده می کند.

صفحه کلید

پس از وارد کردن کارت در دستگاه خودپرداز، باید رمز عبور خود را با استفاده از صفحه کلید وارد کنید. این رمز به هنگام ارسال برای سرورها یا پردازنده های میزبان کدگذاری می شود.

بخش های خروجی خودپرداز

اسپیکر

اسپیکر یا بلندگو برای پخش صدا به هنگام فشار دادن کلیدهای مختلف به کار می رود.

صفحه نمایش

صفحه نمایش، اطلاعات مربوط به تراکنش ها را به شما نمایش می دهد. تمامی مراحل برداشت از حساب یا دیگر خدمات از طریق این صفحه برای شما نمایش داده می شود. در بیشتر دستگاه های ATM از صفحه CRT یا LCD استفاده می شود.

پرینتر رسید

این پرینتر، تمامی جزئیات مربوط به خدمات بانکی نظیر تاریخ، ساعت، شماره پیگیری، مبلغ و … را برای مشتریان چاپ می کند.

نگهدارنده پول نقد

این بخش از دستگاه ATM یا خودپرداز را می توان قلب آن به شمار آورد. این سیستم مرکزی در دستگاه خودپرداز است که می تواند پول درخواست شده را به مشتری تحویل دهد. .ظیفه اصلی این بخش، شمارش اسکناس ها و تحویل دادن آن ها به مشتری است. تمامی این فعالیت ها به وسیله سنسورهایی با دقت بالا انجام می شوند.

شبکه ATM

سرویس دهنده اینترنت یا Internet Service Provider که به اختصار ISP نامیده می شود، نقش مهمی در دستگاه های خودپرداز ایفا می کند. این سرویس، ارتباط میان ATM و پردازنده میزبان را فراهم می کند و اطلاعات مربوط به تراکنش ها و حساب های بانکی را از ATM به پردازنده منتقل می کند. پردازنده میزبان اطلاعات دریافتی را با بانک های دارای مجوز تطابق می دهد و پس از تائید، فعالیت مورد نظر را به انجام می رساند.

انواع دستگاه های خودپرداز

دستگاه خودپرداز خطی

دستگاه خودپرداز خطی از طریق یک اتصال ۴ نقطه به خطوط اختصاصی تلفن متصل می شود. این نوع ماشین ها باید در مکان های مناسبی قرار گیرند. هزینه عملیاتی این ماشین ها بسیار زیاد است.

دستگاه خودپرداز Dial Up

خودپردازهای Dial UP از طریق خطوط تلفن معمولی و مودم به پردازنده های میزبان متصل می شوند. هزینه عملیاتی کردن این خوپردازها در مقایسه با خودپردازهای خطی کمتر است.

خودپردازهای فراهوشمند بانک ملی

بانک ملی با حضور مدیرعامل، اعضای هیئت مدیره و مدیران ارشد بانک ملی ایران و شرکت داده ورزی سداد از نسل جدید خودپردازهای فراهوشمند خود رونمایی کرد. حمیدرضا مختاریان، مدیرعامل شرکت داده ورزی سداد، با اشاره به اینکه BTM مصداق دقیق پیاده سازی OmniChannel یا کانال فراگیر در صنعت بانکداری است عنوان کرد: “محصول BTM با کلیه راه حل ها و کانال های ارائه خدمت بانک ملی نظیر بام «بام» و «همراه بام » یکپارچه و منطبق شده است و تجربه کاربری یکپارچه‌ای در تمامی کانال‌های ارتباطی بانک با مشتریان را رقم می‌زند.”

به گزارش روابط عمومی داده‌ورزی سداد، در ادامه مهدی بایندور مدیر پروژهٔ BTM به تشریح ویژگی‌های محصول پرداخت و مهمترین خصوصیات BTM را قابلیت ارائه هویت واحد بین درگاه خودپرداز و اینترنت بانک بام در قالب OmniChannel یا کانال فراگیر، ارائه تجربه کاربری یکسان با اینترنت بانک بام در قالب ویجت‌های مشابه، ارائه سرویس‌های نوین بانک در ارتباط با سایر سامانه‌های بانک، قابلیت تغییر لحظه‌ای شبکه پایانه‌های بانک ملی در سراسر کشور، ارائه کنترل پنل قدیم و جدید برای تغییر مدل ذهنی مشتریان، هوشمند سازی تعامل مشتری با خودپرداز در قالب تحلیل رفتار مشتری، ارائه میانبرهای ویژه برای انجام تراکنش (همانند USSD)، ارائه سرویس‌های خاص به کاربران با معلولیت جسمی، ارائه Device Controller و مانیتورینگ مرکزی و ارائه سامانه سوپروایزری دانست و به تست عملیاتی محصول پرداخت.

خودپرداز طلا و حفر تونل برای دزدی از خودپرداز

۱ ) گران‌ترین خودپرداز دنیا که از طلا ساخته شده است در قصر امارات در ابوظبی امارات کار گذاشته شده است. این خودپرداز که به جای پول قطعات ۱۰ گرمی طلا تحویل می‌دهد، خودپرداز گلدتوگو نام دارد و هر ۱۰ دقیقه یک بار نرخ برابری طلا و ارز را بروز رسانی می‌کند، هم‌چنین این دستگاه طلاهای تحویلی را در دو قالب سکه و مفتول ارائه می‌دهد. طلاهای مفتول منقش به لوگوی قصر امارات هستند و سکه‌های طلا نیز با سمبل‌های بزرگ‌ترین سازندگان طلا در کانادا، استرالیا و آفریقای جنوی نقش دار شده‌اند. این خودپرداز عجیب ایده و ساخت کارآفرین آلمانی با نام توماس گیسلر است.

۲ ) در ژاپن گروهی از دزدان، با استفاده از ماشین‌آلات سنگین موفق شدند، خودپرداز را از جای خود کنده و با خود ببرند.

3 ) یک نوع حمله دیگر که با نام Plofkraak شناخته می‌شود، تزریق گاز منفجره به محفظه داخل خودپرداز است، برای رفع اثر کردن این روش، در برخی از خودپردازها سنسور گازی کار گذاشته می‌شود که با تشخیص ورود گاز منفجره به داخل خودپرداز، گاز مخصوصی را جهت خنثی کردن گاز وارده منتشر می‌کند.

۴ ) یک روش دزدی دیگر که در انگلستان رخ داد و یک بار نیز موفق گزارش شد، کندن یک تونل به زیر خودپرداز، برداشتن کف آهنی آن و خارج کردن کاست‌های پول بوده است.